Geschiedenis van de olijfboom

GESCHIEDENIS van de olijfboom

De olijfboom is een gezegende boom
De olijfboom is een van de oudste gekweekte bomen in de wereld. Sinds de oudheid is hij het symbool van vrede en macht. Olijftakken werden gebruikt om  de winnaars van sportevenementen en  Olympische Kampioenen te bekronen Sinds de oudheid heeft de olijf dichters en schrijvers geinspireerd. Het sap van de olijf-olijfolie- is een gezegend product dat al duizenden jaren voedt,geneest,beschermt,stimuleert en verlicht.

De Middellandse Zee:bakermat van de olijfboom
Archeologische vondsten hebben aangetoond dat de olijfboom in wilde vorm voorkwam in het Midden-Oosten en de kustregio’s van de Middellandse Zee en dat zijn vruchten al gebruikt  worden sinds de prehistorie.
Samen met de wijnrank,was de olijfboom een van de eerste planten die geteeld werden.Deze teelt verspreidde zich geleidelijk vanuit Centraal-Azië en Mesopotamië naar Egypte en Fenicië en vervolgens naar Griekenland.Hij maakte zijn eerste verschijning in het Middellandse Zee-gebied duizenden jaren geleden. Of dit gewas nu oorspronkelijk uit het oostelijke geddelte van de Middellandse Zee afkomstig is,dan wel uit Centraal-Azië is niet duidelijk.Maar het is zonder twijfel  een van de oudste en interessantste gekweekte planten in het Middellandse-Zeegebied.
De olijf is nauw verbonden met de geschiedenis van de Middellandse-Zee. Gedurende ettelijke duizenden jaren heeft hij zijn stempel gedrukt op het landschap en de cultuur van dit gebied. De olijfboom is een typisch mediterrane boom Hij is perfect aangepast om te gedijen in het milde klimaat van het Middellandse-Zeegebied,om hier zijn vruchten af te werpen en zijn “groene vloeibare goud” voort te brengen.

De olijfteelt is naar schatting meer dan 7000 jaar geleden begonnen. Het is bewezen dat de olijfboom in het oostelijk Middellandse-Zeegebied (Kreta) al tenminst 5000 jaar geteeld wordt. De olijfboom speelde een zeer belangrijke rol in de economie van het eiland en was wellicht(samen met de scheepvaart), een van de belangrijkste bronnen van rijkdom voor de Minoïsche beschaving (2000 tot 1500 voor Christus). Met het verval van de Minoïsche beschaving en de opkomst van de Myceense beschaving,bereikte de teelt het vasteland van Griekenland.Vervolgens heeft hij zich van daaruit verspreid naar de Griekse kolonies in de oostelijke kustregio’s van de Middellandse Zee. Na de verovering van het Griekse rijk door de Romeinen,verspreidde de olijfboom teelt zich ook over  de zuidelijke en westelijke kustgebieden.

Olijfboom: de levensboom

Deze gezegende boom bloeit in droge, stenige mediterrane gebieden met korte milde winters en lange, hete zomers, zelfs onder ongunstige omstandigheden  zoals droogte, sterke wind en extreme temperaturen.

De olijfboom staat bekend als  “levensboom”  wegens zijn ongelofelijke uithoudingsvermogen. Omdat olijfbomen goed bestand zijn tegen droogte en sterke wind, en vanwege hun weerstand tegen ziekten en ongunstige omstandigheden, kunnen ze  een levensduur van meer dan duizend jaar bereiken.Van sommige olijfbomen in Griekenland, Italië, Palestina en in andere mediterrane oeverstaten wordt beweerd dat zij tussen 1000 en  3000 duizend jaar oud zijn. Olijfbomen zijn beter bestand tegen ziekten en insecten dan welke  andere fruitboom ook , en worden daarom veel minder bespoten  dan elk ander gewas.

Olijf: de ziel van de Griekse cultuur

De olijfboom, zijn vruchten en zijn sap-olijfolie-zijn nauw verbonden met Griekenland en de Griekse ziel.Zij hebben hun invloed doen gelden op het culturele, sociale en economische leven van Griekenland gedurende zijn hele geschiedenis.Olijfolie  was een van de belangrijkste handelswaren van de Griekse economie en een essentieel onderdeel van de voeding,al in 1500 v.Chr.Het was niet enkel een essentieel onderdeel van de Helleense dieet,maar   een gezegend product voor de Grieken,dat gebruikt werd voor het bereiden van medicijnen en cosmetica,voor verlichting en verwarming,en voor religieuze plechtigheden.  Met name in Griekenland,  is de olijf nog steeds een symbool van hoop, vrede en overwinning. Voor de Grieken was de olijfboom een heilige boom en tot op zekere hoogte is hij dat nog steeds

Olijfboom:het mooiste  geschenk van de goden

godess_athena

Gedurende duizenden jaren van de Griekse geschiedenis zijn vele mythen en legenden  ontstaan over de olijfboom.De  Griekse mythologie verhaalt hoe Athena, godin van de wijsheid, kunst en vrede,de eerste olijfboom met zich meebracht,bij wijze van geschenk  aan de stad Athene gaf  en vervolgens zijn inwoners leerde hoe ze hem konden kweken,en hoe ze zijn vruchten en olie konden gebruiken.
Volgens de mythe,wedijverden  de Griekse goden Athena en Poseidon met elkaar  voor de gunst van de grootste en meest invloedrijke stad van de tijd,Athene.Zeus en de andere goden van Olympus bedachten daarop een wedstrijd voor hen, met als inzet dat wie het best en nuttigste geschenk wist te geven aan de inwoners van deze stad,zich haar beschermheer mocht noemen.
Poseidon, de machtige god van de zeeën,trof de aarde  met zijn drietand, en gaf de droge regio een bron. Maar uit deze bron stroomde slechts zout water. Maar Athena,de godin van de wijsheid,stootte haar speer in de rotsige bodem van deAkropolis en een olijfboom sproot op.Onder leiding van Zeus,kwamen de goden tot het slotsom  dat de olijfboom,als symbool van vrede en landbouw,een veel beter en nuttiger geschenk was dan Poseidon’s zoutwaterbron.Zodoende won Athena het duel en werd zij de beschermheilige van de stad van de olijfboom. De stad waar de olijfboom voor het eerst verscheen en gekweekt werd,werd vervolgens Athene genoemd,bij wijze van eerbetoon aan de gelijknamige godin.. Athena’s nieuwe boom, de olijfboom, werd een onsterfelijke boom wiens vrucht  gebruikt kon  worden als voedsel,wiens olie dienstig was als medicijn,schoonheidsproduct of lichtbron,wiens  hout warmte gaf. Sindsdien worden olijfbomen  als heilig beschouwd;wie het waagde zelfs maar één boom om te hakken werd bestraft met verbanning of zelfs met de dood.Volgens de plaatselijke legende groeit de oorspronkelijke olijfboom die Athena had geplant nog steeds  op de oude heilige plek.

De olijfboom: een beschermde boom
De Grieken begonnen de olijfboom systematisch te cultiveren in de 8e eeuw voor Christus. Tussen de 7de en 3de eeuw v.Chr.,ondernamen artsen en historici de botanische classificatie van deze boom. Uit deze tijd dateren ook de eerste verwijzingen naar  de genezende eigenschappen van olijfolie en haar geschiedenis. Het was Aristoteles die de olijventeelt tot wetenschap verhief . Het is eveneens bekend dat de Atheners specifieke maatregelen namen  ter bescherming van de olijfboom. De eerste dergelijke wet werd ingevoerd in de 5e eeuw voor Christus,door Solon,Athene’s grootste wetgever.Hij behelsde een verbod op het omhakken  van meer dan twee bomen per jaar in elke olijfboomgaard.

Symbool van macht en vrede
Voor de oude Grieken stond de olijfboom symbool voor o.m.  macht en vrede: macht, vanwege zijn lange levensduur en zijn vermogen om te bloeien op stenige en droge ondergrond; en vrede, wellicht omwille van zijn eenzame rust. Om deze reden werden  oorlogen tussen staten gestaakt en de winnaars van de oude Olympische Spelen-die dezelfde idealen van kracht en vredevertegenwoordigden- werden bekroond met een krans van  wilde olijfboomtwijgjes,de zgn.’kotinos’.
Op de Olympische Spelen van 2004 in Athene kregen de winnende atleten naast hun medaille ook een lauwerkrans opgezet,die vervaardigd was met dergelijke olijfboomtwijgjes:het evenbeeld van de heilige prijzen die in de Oudheid werden uigereikt aan kampioenen van de  Olympische Spelen
Evenzo plachten vredesgezanten aan hun gesprekspartners een olijftak aan te bieden om het bewijs te leveren van hun vreedzame bedoelingen.
En die functie-symbool van vrede en éénheid- heeft hij nog steeds,getuige het logo van de Verenigde Naties.

Olijfolie voor verlichting, workshops en religieuze plechtigheden.

Gedurende de Oudheid,hebben Grieken en Romeinen olijfolie gebruikt als lampolie.Het heilige licht dat in de klassieke Griekse cultuur gebruikt werd voor de verlichting van een donkere kamer bij nacht werd gevoed door deze brandstof.
Van de Oudheid tot op heden wordt olijfolie gebruikt in religieuze plechtigheden en rituelen;vele citaten in die zin zijn te vinden in de Bijbel en de Koran.
De olijfboom wordt  meer dan 30 keer genoemd in de Bijbel, zowel in het Oude ,als in het Nieuwe Testament. Het was een olijftak,die teruggebracht werd door de duif die Noach had opgelaten,welke hem vertelde dat de Zondvloed over was.
De Christenen hebben vervolgens de oude gewoonte van het gebruik van olie voor uiteenlopende  religieuze plechtigheden voortgezet. Olijfolie heeft haar  stempel gedrukt op de Griekse tradities en is er diep mee  verbonden.Als heilig  symbool van de levenscyclus, wordt ze gebruikt op elk belangrijk moment, bij  geboorte, doop, huwelijk en andere rituelen.

Olijfolie voor lichaamsverzorging en hygiëne
In de Oudheid was olijfolie een essentieel product voor lichaamsverzorging en hygiëne. Volgens de mythologie gebruikten  de Godinnen van de Olympus een soort van “pasta”,welke bereid was met olijfolie. In het oude Griekenland gebruikten vrouwen geurende olijfolie als schoonheidsproduct, ze smeerden huid en haren na het bad in met olijfolie,ter bescherming  en om een aangename lichaamsgeur te handhaven.Mannen daarentegen gebruikten zuivere olijfolie voor reiniging en hygiëne. Het is bekend dat de eerste  Olympische atleten hun lichaam insmeerden  met olijfolie om hun huid te beschermen. Ook later plachten sportlui om redenen van hygiëne hun lichaam in te smeren met olijfolie,voor de dagelijkse training  in de gymzaal,en tijdens de competitie.In de zgn.Panathenea-grote feesten ter ere van de godin Athena- was olijfolie zelf de prijs voor de winnaar van de wedstrijd.

Olijfolieraad in het moderne Griekenland
Olijfolie blijft het  belangrijkste onderdeel van het Griekse dieet. De olijfboom is nog steeds een gezegende boom voor de Grieken en  nog steeds nauw verbonden met hun dagelijks leven, hun cultuur en hun ziel. Er zijn ongeveer 132 miljoen olijfbomen in Griekenland (ongeveer 12 olijfbomen per inwoner),en ze zijn bepalend voor het Griekse landschap. Griekenland produceert ongeveer 350.000 ton olijfolie per jaar, waarvan ongeveer 85 procent ‘extra-virgin’. Dit maakt van Griekenland de grootste producent ter wereld van ‘extra virgin’ olijfolie,voor Italië (waar slechts 40 à 45 procent van de olijfolieproduktie ‘extra virgin’ is ) of Spanje (waar hooguit  25 à 30 procent van de olijfolieproduktie ‘extra virgin’ is). De productie van olijfolie in Griekenland bedraagt  16% à  20% van de wereldproductie . Dit maakt van Griekenland de 3de grootste olijfolieproducent ter wereld, na Spanje en Italië. Het land  is wereldwijd de topproducent van zwarte olijven en heeft meer olijfvariëteiten dan welk ander land. Griekenland verbruikt meer dan 16 liter per jaar per hoofd van de bevolking, de hoogste per capita-olijfolieconsumptie van de hele wereld. Ook Spanje, Italië, Tunesië en Portugal prijken bovenaan  de rangschikking volgens consumptie per capita .

Olijfolie en de Europese Unie
De Olijfolieproductie is geconcentreerd in de Middellandse Zee-landen: Spanje, Italië, Griekenland, Portugal, Turkije, Tunesië en Marokko.
Wereldwijd worden er ongeveer 800 miljoen olijfbomen gekweekt, waarvan 95% in het Middellandse-Zeegebied.Deze regio voorziet in 98% van het wereldolijfolieaanbod.
De Europese Unie is de grootste producent ter wereld, goed voor 80% van de wereldproductie.De EU is echter  niet alleen de grootste olijfolieproducent, maar ook de grootste consument,met een aandeel van 71% in de wereldconsumptie.
Olijfolieproductie is een belangrijke bodembestemming in de zuidelijke lidstaten van de EU, met aanzienlijke sociale, economische en milieugevolgen. . De belangrijkste productiegebieden bevinden zich in Spanje,gevolgd door Italië, Griekenland en Portugal.

Vanwege de stijgende vraag uit Noord-Europa en andere landen is de teelt van olijfbomen aanzienlijk toegenomen. Olijfbomen worden nu ook geteeld-zij het in beperkte mate -in Japan, de Himalaya, in het zuiden van de Verenigde Staten, in sommige regio’s van Latijns-Amerika en in Australië. Syrië, Turkije en Tunesië zijn de grootste olijf- en olijfolieproducenten buiten de Europese Unie.Voor velen is deze teelt de belangrijkste bron van inkomsten ,waarmee zij in hun levensonderhoud voorzien.